Co przyniosą największe konsultacje społeczne w historii Europy?

W wyniku największych konsultacji w historii Europy obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej wybrali 10 najważniejszych zadań, których realizacja pozwoli na...

więcej
Co przyniosą największe konsultacje społeczne w historii Europy?

Za 31 dni wybory do Parlamentu Europejskiego! – Czym jest dezinformacja i jak się przed nią bronić

W kontekście zbliżających się wyborów do europarlamentu informowaliśmy już kilkukrotnie o zagrożeniu, jakim jest dezinformacja. To pozornie nowe zjawisko rozwija...

więcej
Za 31 dni wybory do Parlamentu Europejskiego! – Czym jest dezinformacja i jak się przed nią bronić

Unia rynków kapitałowych

Parlament Europejski przyjął podstawę prawną dla unii rynków kapitałowych. Ma stać się ona motorem inwestycji na jednolitym rynku, zapewniając firmom...

więcej
Unia rynków kapitałowych

Aktualności

Refleksja nad praworządnością

logo komisja europejska- Zdolność Unii do utrzymania praworządności jest obecnie – bardziej niż kiedykolwiek wcześniej – kwestią o pierwszorzędnym znaczeniu – uważa pierwszy wiceprzewodniczący KE Frans Timmermans. Komisja Europejska rozpoczęła proces refleksji na temat praworządności w Unii Europejskiej. Wnioski i konkluzje mają zostać zaprezentowane w czerwcu.

Przedstawiony komunikat zawiera przegląd dostępnych narzędzi do monitorowania, oceny i ochrony praworządności w Unii. W komunikacie analizowane są dotychczasowe doświadczenia, tak aby rozpocząć szerszą debatę w Unii Europejskiej na temat możliwości dalszego umacniania praworządności. Dotychczasowe doświadczenia wskazują w szczególności na potrzebę lepszego rozpowszechniania praworządności, wczesnego zapobiegania ryzyku naruszenia praworządności i skutecznego reagowania na przypadki jej nieprzestrzegania w Unii.

Pierwszy wiceprzewodniczący Frans Timmermans stwierdził: - Po pierwsze, jest to wartość fundamentalna, determinująca to, kim jesteśmy. Po drugie, funkcjonowanie UE jako całości zależy od praworządności we wszystkich państwach członkowskich. W tym momencie musimy zastanowić się, razem ze wszystkimi instytucjami, państwami członkowskimi, różnymi władzami i zainteresowanymi stronami, w jaki sposób bronić praworządności i ją umocnić w Unii.

W ostatnich latach praworządność w Europie była wystawiana na ciężką próbę. W trakcie debat prowadzonych w Unii, na poziomie międzynarodowym i przez społeczeństwo obywatelskie, wyrażano powszechne i konkretne obawy. Stało się jasne, że trzeba zrobić więcej, aby zapewnić obronę, umocnienie i utrzymanie praworządności w Unii. Dzisiejszy komunikat ma rozpocząć proces refleksji w oparciu o trwające debaty i dotychczasowe doświadczenia. W komunikacie zarysowano możliwe przyszłe działania.

Możliwe przyszłe działania

Instytucje UE i wszystkie państwa członkowskie wspólnie odpowiadają za obronę, umacnianie i utrzymanie praworządności w Unii. Komisja stosuje już szereg narzędzi w celu dokładnego monitorowania i oceny praworządności w państwach członkowskich, a także reagowania na problemy w tym obszarze. Do takich narzędzi należą m.in. ramy praworządności, procedura przewidziana w art. 7 ust. 1 TUE, postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, europejski semestr, tablica wyników wymiaru sprawiedliwości czy też mechanizm współpracy i weryfikacji. Na podstawie doświadczeń zebranych do tej pory w trakcie stosowania wszystkich tych narzędzi Komisja przedstawia dzisiaj trzy działania, który mogłyby przyczynić się do jeszcze lepszego egzekwowania praworządności w Unii:

  • Lepsze rozpowszechnianie: Na poziomie krajowym nie zawsze występuje dostateczna znajomość norm praworządności i orzecznictwa. Aby temu zaradzić, należy bardziej zaangażować się w lepsze rozpowszechnianie na poziomie krajowym norm w zakresie praworządności i wiedzy o orzecznictwie. W tym celu można by na przykład podjąć działania komunikacyjne skierowane do ogółu społeczeństwa, UE mogłaby opracować wspólne podejście pomagające promować kulturę praworządności w instytucjach i wśród grup zawodowych, można by trwale zaangażować Radę Europy w ten proces, a społeczeństwo obywatelskie mogłoby w nim uczestniczyć na poziomie regionalnym i lokalnym.
  • Wczesne zapobieganie: Główna odpowiedzialność za zapewnienie przestrzegania praworządności na poziomie krajowym spoczywa na państwach członkowskich, UE może jednak zaoferować istotne wsparcie przy budowaniu odporności kluczowych systemów i instytucji. Systematyczna współpraca i dialog mogłyby przyczynić się do lepszego zrozumienia sytuacji dotyczącej praworządności w państwach członkowskich i rozwoju wydarzeń, a także być pomocne przy rozwiązywaniu na wczesnym etapie problemów z przestrzeganiem praworządności.
  • Reagowanie dostosowane do sytuacji: Różnorodność problemów związanych z nieprzestrzeganiem praworządności wymaga szerokiego wachlarza skutecznych reakcji. Komisja będzie w dalszym ciągu zapewniać prawidłowe stosowanie prawa Unii za pomocą postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. W konkretnych obszarach polityki właściwe mogą być również różne podejścia, np. wniosek Komisji w sprawie ochrony interesów finansowych UE. Co więcej, można rozważyć pewne udoskonalenia istniejących ram na rzecz praworządności, m.in. przekazywanie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie informacji na wczesnym etapie lub wsparcie ze strony Parlamentu Europejskiego i Rady, a także jednoznaczne określenie czasu trwania dialogów.

Kolejne kroki

Komisja zwraca się teraz do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady i państw członkowskich, a także do zainteresowanych stron, w tym sieci sądowych i społeczeństwa obywatelskiego o refleksję nad zagadnieniami poruszonymi w dzisiejszym komunikacie i o przedstawienie konkretnych pomysłów, w jaki sposób można by dopracować instrumenty na rzecz praworządności.

Na podstawie tych refleksji i trwającej debaty Komisja powróci do tej kwestii w czerwcu 2019 r. i zaprezentuje własne konkluzje i wnioski.

Kontekst

Praworządność stanowi jedną ze wspólnych wartości, na których opiera się Unia Europejska i za którymi opowiadają się wszystkie państwa członkowskie. Została ona zapisana w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. Dla funkcjonowania UE jako całości ważna jest również, na przykład w odniesieniu do rynku wewnętrznego, współpraca w obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych oraz zapewnienie, aby sędziowie w poszczególnych państwach, którzy są także „sędziami UE”, wypełniali swoje zadania polegające na zapewnieniu stosowania prawa Unii i aby odpowiednio kontaktowali się z Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w kontekście postępowania prejudycjalnego. Na mocy traktatów Komisja Europejska wraz innymi instytucjami i państwami członkowskimi odpowiadają za zagwarantowanie praworządności jako fundamentalnej wartości Unii, jak również za zapewnienie przestrzegania prawa, wartości i zasad UE.

Komisja dysponuje wieloma narzędziami w celu dokładnego monitorowania i oceny praworządności w państwach członkowskich, a także reagowania na problemy w tym obszarze. Do takich narzędzi należy m.in. postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, europejski semestr, tablica wyników wymiaru sprawiedliwości czy też mechanizm współpracy i weryfikacji. 11 marca 2014 r. Komisja Europejska przyjęła nowe ramy prawne w celu zaradzenia systemowym zagrożeniom dla praworządności we wszystkich państwach członkowskich UE. Ramy prawne przewidują narzędzie umożliwiające Komisji włączenie się do kilkuetapowego dialogu z danym państwem członkowskim, aby zapobiec eskalacji systemowych zagrożeń dla praworządności. Najbardziej symbolicznym, choć stosowanym w wyjątkowych przypadkach narzędziem obrony praworządności jest procedura przewidziana w art. 7 TUE, która zakłada podjęcie przez UE działań w razie poważnego naruszenia zasady praworządności w danym państwie członkowskim. Dotychczas procedura określona w art. 7 TUE została wszczęta dwukrotnie: w grudniu 2017 r. wobec Polski (przez Komisję) i we wrześniu 2018 r. wobec Węgier (przez Parlament Europejski).

Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wysyłając do Polski wezwanie do usunięcia uchybienia dotyczące nowego systemu środków dyscyplinarnych dla sędziów (komunikat prasowy tutaj).

Więcej informacji

  • Komunikat: Dalsze umacnianie praworządności w Unii – aktualna sytuacja i możliwe kolejne działania
  • Zestawienie informacji: Zestaw instrumentów UE dotyczących praworządności
  • Komunikat prasowy – Europejska inicjatywa obywatelska: Komisja rejestruje inicjatywę „Poszanowanie praworządności”
  • Komunikat prasowy – Praworządność: Komisja Europejska wszczyna postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, aby chronić sędziów w Polsce przed kontrolą polityczną

Autor: Komisja Europejska